Een Baanbrekende Ontdekking

Een Doorbraak in de Strijd tegen ‘Forever Chemicals’

Wetenschappers van de Universiteit van Cambridge hebben een opmerkelijke ontdekking gedaan die hoop biedt in de strijd tegen PFAS, de berucht geworden ‘forever chemicals’.

Hun onderzoek, gepubliceerd in het prestigieuze tijdschrift Nature Microbiology in juli 2025, toont voor het eerst aan dat bepaalde probiotische darmbacteriën PFAS-verbindingen kunnen opnemen en via de ontlasting uit het lichaam verwijderen.

Wat Zijn PFAS?

PFAS (Per- en Polyfluoralkyl Substances) zijn een groep van meer dan 4.700 synthetische chemicaliën die worden gebruikt in talloze alledaagse producten: van antiaanbakpannen en waterdichte kleding tot lippenstift en voedselverpakkingen. Hun bijnaam ‘forever chemicals’ danken ze aan hun uitzonderlijke stabiliteit – ze breken duizenden jaren niet af in het milieu.

Deze eigenschappen maken PFAS echter ook problematisch voor onze gezondheid. Ze stapelen zich op in ons lichaam en zijn gelinkt aan verminderde vruchtbaarheid, ontwikkelingsstoornissen bij kinderen, en een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker en hart- en vaatziekten.

De Onderzoeksresultaten

Het onderzoeksteam, geleid door Dr. Anna Lindell en Dr. Kiran Patil van de MRC Toxicology Unit, testte 89 verschillende microbiële stammen op hun vermogen om PFAS op te nemen. Van deze probiotische stammen bleken er 38 een hoge accumulatiecapaciteit te hebben.

De resultaten waren indrukwekkend: binnen enkele minuten na blootstelling absorbeerden de meest effectieve probiotische darmbacteriën tussen de 25% en 74% van de PFAS uit hun omgeving. Sommige probiotische-stammen concentreerden PFAS zelfs tot 60 keer in hun cellen vergeleken met de oorspronkelijke concentratie.

De Kampioenen: Bacteroides-Familie

Negen bacteriesoorten bleken bijzonder effectief in het opnemen van PFAS:

De PFAS-Opruimers:

• Bacteroides uniformis (de absolute kampioen)
• Bacteroides caccae
• Bacteroides clarus
• Bacteroides dorei
• Bacteroides stercoris
• Bacteroides thetaiotaomicron
• Odoribacter splanchnicus (74% PFNA-opname)
• Parabacteroides distasonis
• Parabacteroides merdae

Bacteroides uniformis toonde de meest opvallende prestatie, met de mogelijkheid om PFAS te concentreren tot millimolaire intracellulaire concentraties terwijl de bacterie gewoon bleef groeien.

Een Verrassend Opslag Mechanisme

Met behulp van geavanceerde beeldvormingstechnologie (cryogene FIB-SIMS) ontdekten de onderzoekers hoe bacteriën omgaan met deze hoge concentraties giftige stoffen. In plaats van dat PFAS zich verspreidt door de cel, vormen de moleculen dichte clusters of ‘klompen’ in het cytoplasma.

“Door PFAS op te slaan in deze geaggregeerde vorm, lijken de bacteriën zichzelf te beschermen tegen de toxische effecten,” legt Dr. Patil uit. “Het is alsof ze de gevaarlijke stoffen opsluiten in aparte compartimenten.”

Lange vs Korte Keten PFAS

Het onderzoek toonde aan dat bacteriën vooral effectief zijn tegen langketen PFAS zoals PFOA en PFNA – juist de meest problematische varianten die jaren in ons lichaam kunnen blijven. Deze stoffen worden namelijk langzaam uitgescheiden via de ontlasting, waardoor darmbacteriën er langer mee in contact komen.

Korte keten PFAS worden sneller via de urine afgevoerd en zijn daarom minder toegankelijk voor darmbacteriën, hoewel ze bij langdurige blootstelling ook gezondheidsrisico’s vormen.

Bewijs uit Muisexperimenten

Om te testen of deze bevindingen ook in levende organismen gelden, voerden de onderzoekers experimenten uit met muizen. Ze vergeleken kiemvrije muizen (zonder darmbacteriën) met muizen die waren gekoloniseerd met menselijke darmbacteriën.

De resultaten waren duidelijk: muizen met darmbacteriën scheidden significant meer PFAS uit via hun ontlasting dan kiemvrije controledieren.

Bij alle meetpunten – van 3 uur tot 3 dagen na blootstelling – vertoonden de gekoloniseerde muizen 2 tot 8 keer hogere PFAS-concentraties in hun ontlasting.

Een Slimme Aanpassingsstrategie

Interessant is dat sommige bacteriën, zoals bepaalde E. coli stammen, actief PFAS proberen uit te pompen via zogenoemde efflux-pompen. Wanneer onderzoekers deze pompen uitschakelden, nam de PFAS-opname met 500% toe voor PFNA. Dit suggereert dat verschillende bacteriën verschillende strategieën hebben ontwikkeld om met deze chemicaliën om te gaan.

Van Lab naar Praktijk: Probiotica in Ontwikkeling

De onderzoekers hebben het bedrijf Cambiotics opgericht om hun ontdekking om te zetten in praktische toepassingen. Hun doel is om probiotische supplementen te ontwikkelen die de nuttige PFAS-opnemende bacteriën in onze darmen kunnen versterken.

“We hebben nog geen manier gevonden om PFAS te vernietigen, maar onze bevindingen openen de mogelijkheid om ze uit onze lichamen te halen waar ze de meeste schade aanrichten,” aldus Dr. Indra Roux, mede-auteur van de studie.

Belangrijke Kanttekeningen

Hoewel de resultaten veelbelovend zijn, benadrukken de onderzoekers dat dit geen wonderoplossing is:

Wat nog moet gebeuren:

Menselijke studies zijn nodig om te bevestigen dat het mechanisme ook bij mensen werkt, de eerste stappen naar klinische trials zijn inmiddels gezet. Meer onderzoek naar optimalisatie van bacteriële PFAS-opname.

Realistische verwachtingen:

Probiotica kunnen een deel van het probleem oplossen, maar zijn geen vervanging voor brongerichte maatregelen, structurele aanpak van PFAS-vervuiling blijft essentieel, strengere regelgeving en transparantie van bedrijven zijn minstens zo belangrijk.

Bredere Implicaties

Het onderzoek opent ook deuren naar andere toepassingen. De onderzoekers ontdekten dat sommige probiotische darmbacteriën niet alleen PFAS, maar ook andere verontreinigingen zoals microplastics kunnen aanpakken.

Dit suggereert dat onze darmflora een veel belangrijkere rol speelt in het omgaan met milieuvervuiling dan eerder gedacht.

Praktische Tips Voor Nu

Terwijl we wachten op nieuwe probiotische behandelingen, raden de onderzoekers aan:

• Vermijd PFAS-gecoate kookpannen waar mogelijk. Gebruik een goede waterfilter. Wees bewust van PFAS-bronnen in je omgeving. Ondersteun beleid voor strengere PFAS-regelgeving.

De Toekomst

Deze ontdekking markeert een belangrijke mijlpaal in ons begrip van hoe het menselijk microbioom kan helpen bij het aanpakken van milieuvervuiling. Met ongeveer 70% van de menselijke darmflora vertegenwoordigd in dit onderzoek, biedt het een solide basis voor verdere ontwikkeling.

“Gegeven de schaal van het PFAS-probleem en de effecten op de volksgezondheid, is het zorgwekkend dat er zo weinig wordt gedaan aan het verwijderen van deze stoffen uit ons lichaam,” stelt Dr. Patil. “Onze ontdekking biedt een veelbelovende nieuwe aanpak.”

Conclusie

Hoewel we nog niet kunnen juichen over een definitieve oplossing, biedt dit onderzoek wel degelijk hoop. Het toont aan dat de natuur zelf mechanismen heeft ontwikkeld om met vervuiling om te gaan – we moeten alleen leren hoe we deze kunnen benutten en versterken.

De strijd tegen PFAS is nog lang niet voorbij, maar dankzij deze baanbrekende ontdekking hebben we nu een nieuw wapen in ons arsenaal. Een wapen dat al miljoenen jaren in onze darmen woont en wacht om ingezet te worden.