Mangostan: De Koningin van het Fruit

Diep in de weelderige regenwouden van Zuidoost-Azië groeit een opmerkelijke vrucht die al eeuwenlang wordt geprezen om haar natuurlijke smaak en geneeskrachtige eigenschappen.

Mangostan, Mangistan of de Mangosteen, door kenners vaak “de koningin der vruchten” genoemd, verbergt achter haar dieppaarse schil niet alleen een heerlijk wit vruchtvlees, maar ook een schat aan bioactieve verbindingen die de moderne wetenschap steeds meer begint te intrigeren.

Het nog redelijk onbekende superfood Mangostan en/of Mangosteen (Garcinia Mangostana), is een tropische en zeer smakelijk zoete subtropische vrucht, niet te verwarren met de ons bekende Mango

De Mangostan groeit voornamelijk in Zuidoost Azië, Indonesië, Maleisië, Singapore, Taiwan, Thailand en is dus een exotische vrucht die ook wel de ‘Queen of Fruits’ genoemd wordt.

De reden dat deze vrucht bekend staat als de koningin van het fruit, is omdat de Mangostan een milde, zoete smaak heeft, die doorgaans door iedereen als lekker fris zoetig wordt ervaren, en ze grote gezondheidskrachten bezit.

Toen Koningin Victoria deze geïmporteerde delicatesse proefde midden jaren 1800, maakte ze het spontaan tot haar lievelingsfruit. Hoewel de Mangostan reeds eeuwen beschikbaar is op de fruitmarkten van Zuidoost Azië is de vrucht nooit in zijn gehele vorm gecommercialiseerd voor de westerse bevolking.

De mangosteen (Garcinia mangostana) is geen gewone tropische vrucht. Deze majestueuze boom, die tot 25 meter hoog kan worden, heeft geduld nodig, het duurt wel tien jaar voordat de eerste vruchten verschijnen. Maar dit wachten is de moeite waard, want wat de boom uiteindelijk voortbrengt is werkelijk bijzonder.

In de traditionele geneeskunde van Indonesië, Maleisië, Thailand en de Filipijnen speelt mangosteen al eeuwenlang een centrale rol. Terwijl wij in het Westen vooral het zoete, sappige vruchtvlees kennen, hebben de lokale geneeskundigen ontdekt dat de echte kracht van deze vrucht schuilt in de dikke, paars schil die we meestal weggooibruinen.

Maar Is Mangosteen Ook Gezond?

Mangosteen is niet zomaar een klein beetje gezond, maar echt een superfood.

De schil (pericarp) bevat de meest actieve en krachtige bestandsdelen. De vrucht, maar vooral de schil bevatten namelijk wel veel waardevolle antioxidanten die bekendstaan onder de naam xanthonen, wat de mangosteen bijzonder exclusief maakt.

Wijsheid uit het Verleden

De traditionele toepassingen van mangosteen lezen als een natuurlijke apotheek:

De schil werd gedroogd en tot poeder gemalen voor de behandeling van diarree, dysenterie en allerlei ontstekingen. De bladeren werden gezet tot een koorts die zou verlagen en urineweginfecties zouden bestrijden. De bast vormt de basis voor afkooksels tegen menstruatieklachten. Het vruchtvlees werd niet alleen gegeten voor de smaak, maar ook om het lichaam te “verkoelen” tijdens koorts.

Deze eeuwenoude wijsheid krijgt nu steeds meer wetenschappelijke onderbouwing, dankzij het onderzoek naar de unieke chemische samenstelling van de mangosteen.

Wetenschappelijk onderzoek naar xanthonen

Wat maakt mangosteen zo exclusief bijzonder? Het antwoord ligt in een groep van verbindingen die xanthonen worden genoemd. Mangosteen bevat maar liefst 68 verschillende xanthonen – meer dan welke andere natuurlijke bron dan ook. De belangrijkste spelers in dit moleculaire orkest zijn α-mangostin, γ-mangostin, gartanin en mangostanol.

Xanthonen zijn een uniek soort van antioxidanten die in planten voorkomen. Xanthonen zijn decennia lang het onderwerp van uitgebreid onderzoek geweest.

Ze zijn gevonden in een klein aantal planten uit het regenwoud, en vooralsnog zijn in geen enkele andere vruchten meer xanthonen aangetroffen dan in de dikke paarse schil van de mangosteen.

Het Ontstekingsremmende Wonder

Moderne onderzoeken tonen aan dat deze xanthonen heel sterke ontstekingsremmers zijn. Ze werken op meerdere niveaus:

Ze ondersteunen het enzym COX-2, dat betrokken is bij ontstekingsprocessen. Ze verlagen de productie van pro-inflammatoire cytokines, de boosters bij chronische ontstekingen. Ze actief het lichaamseigen antioxidantsysteem, waardoor effectieve vrije radicalen effectief worden geneutraliseerd.

De Strijd Tegen Kanker: Veelbelovende Aanwijzingen

Een van de meest opwindende ontdekkingen betreft het potentiële anti-kankereffect van mangosteen xanthonen. Laboratoriumonderzoek toont aan dat deze verbindingen:

De groei van verschillende kankercellen kunnen remmen. Apoptose (geprogrammeerde celdood) kan in tumorcellen induceren. De vorming van nieuwe bloedvaten naar tumoren kunnen worden verholpen.

In dierexperimenten met muizen behandeling met α-mangostin in een significante vermindering van tumormassa. Hoewel deze resultaten succesvol zijn, is het belangrijk te veronderstellen dat er nog geen definitieve studies bij mensen worden uitgevoerd.

De weg van laboratorium naar kliniek is lang en complex want er wordt pas geïnvesteerd als er winst mee gemaakt kan worden wanneer er dus een stof of cluster gesynthetiseerd en gepatenteerd kan worden.

Hart en Vaten: Een Natuurlijke Beschermer

De voordelen van mangosteen trekken zich ook uit tot het cardiovasculaire systeem. De combinatie van xanthonen, procyanidinen en andere fenolische verbindingen in de vrucht werkt synergetisch samen om:

De bloeddruk te helpen helpen. Cholesterolniveaus zijn gunstig om te beïnvloeden. De elasticiteit van stromen te ondersteunen. Oxidatieve stress te verminderen, een belangrijke factor bij hart- en defect.

De Antimicrobiële Kracht van Xanthonen

Mangosteen vertoont ook indrukwekkende antimicrobiële eigenschappen. Onderzoek heeft aangetoond dat de xanthonen effectief zijn tegen:

Bacteriën: waaronder Staphylococcus aureus (MRSA) en Escherichia coli. Schimmels: zoals Candida albicans. Virussen: vroege studies waarschijnlijk ook antivirale activiteit. Deze complicaties ondersteunen het traditionele gebruik van mangosteen bij infecties en huidproblemen.

Een Brug Tussen Traditie en Moderne Wetenschap

Mangosteen vormt een fascinerend voorbeeld van hoe traditionele kennis en moderne wetenschap elkaar kunnen versterken.

Terwijl de laboratoria van vandaag de moleculaire mechanismen ontrafelen achter de geneeskrachtige eigenschappen van deze “koningin der vruchten”, versterken ze de wijsheid van generaties traditionele geneeskundigen.

De reis van mangosteen; van heilige vrucht in Aziatische tempels tot onderwerp van internationale wetenschappelijke studies. Illustreert de rijkdom die de natuur ons biedt. Het herinnert ons eraan dat sommige de beste medicijnen al duizenden jaren voor ons liggen, wachtend om herontdekt te worden door de moderne wetenschap.

Ondersteunend onderzoek:

Pedraza-Chaverri et al. (2008) publiceerden in Food and Chemical Toxicology een uitgebreide review over xanthonen uit mangosteen. Hun onderzoek toonde aan dat α-mangostin, het hoofdxanthon in mangosteen, sterke antioxidant eigenschappen bezit met een ORAC-waarde (Oxygen Radical Absorbance Capacity) die significant hoger ligt dan die van vitamine C en E.

Gutierrez-Orozco & Failla (2013) rapporteerden in Food Chemistry dat mangosteen schil de hoogste concentratie bioactieve xanthonen bevat van alle onderzochte plantaardige bronnen, met totaal xanthongehaltes van 123.2 mg/g drooggewicht.

Uit talrijke wetenschappelijke studies blijkt dat xanthonen een enorme voedingswaarde bezitten. Volgens de vakbladen Free Radical Research, Journal of Pharmacology en de Indian Journal of Experimental Biology, hebben deze xanthonen een heilzaam effect op de hart en bloedvaten, bevorderen zij van nature het immuunsysteem, beschermen onze cellen en weefsels omdat ze tot de krachtigste antioxidanten behoren die momenteel bekend zijn.

Antioxidant werking en vrije radicalen

Van antioxidanten is reeds vele jaren bekend dat zij een belangrijke rol spelen in het beperken van het schadelijk effect van vrije radicalen. Vrije radicalen zijn verantwoordelijk voor schade aan cellen, waarbij bijvoorbeeld gedacht kan worden aan de rol die vrije radicalen spelen bij chronische degeneratieve aandoeningen zoals bijvoorbeeld bij reuma en ziekte van Parkinson.

Ondersteunend onderzoek:

Weecharangsan et al. (2006) toonden in Journal of Food and Chemical Toxicology aan dat α-mangostin uit mangosteen een 3,5 keer sterkere antioxidant werking heeft dan Trolox (een synthetische vorm van vitamine E die vaak als standaard wordt gebruikt).

Jung et al. (2006) publiceerden in Bioorganic & Medicinal Chemistry dat mangosteen xanthonen significant effectiever zijn in het neutraliseren van superoxide anion radicalen dan traditionele antioxidanten zoals vitamine C.

Unieke samenstelling van xanthonen

Hoewel xanthonen in kleine hoeveelheden voorkomen in de natuur worden ze geconcentreerd gevonden in de pericarp (schil) van de mangostan! Wetenschappelijk onderzoek heeft ongeveer 200 verschillende xanthonen ontdekt. Hiervan bevat de mangostan er maar liefst 43, waaronder enkele van de meest actieve xanthonen die tot nog toe onderzocht zijn. Er zijn nog wel andere kruiden en planten, waaronder het Sint-Janskruid (welke eveneens familie van de Mangostan is), die een of twee xanthonen bevatten — maar ze vallen in het niet bij de omvang en de kracht die uitstraalt van de xanthonen in de schil van de mangosteen!

Ondersteunend onderzoek:

Suksamrarn et al. (2003) identificeerden in Tetrahedron 43 verschillende xanthonen in mangosteen, waaronder de meest bioactieve: α-mangostin, β-mangostin, en γ-mangostin.

Chin & Kinghorn (2008) bevestigden in Phytochemistry dat geen andere natuurlijke bron een vergelijkbare diversiteit en concentratie aan xanthonen bevat als de mangosteen schil.

Wetenschappelijk bewezen gezondheidsvoordelen

Anti-inflammatoire eigenschappen: Chen et al. (2008) publiceerden in Biochemical Pharmacology dat α-mangostin significante anti-inflammatoire effecten toont door het remmen van de productie van pro-inflammatoire cytokinen zoals TNF-α en IL-6.

Cardiovasculaire gezondheid: Williams et al. (1995) rapporteerden in Planta Medica dat mangosteen xanthonen de oxidatie van LDL-cholesterol remmen, wat bijdraagt aan cardiovasculaire bescherming.

Devi Sampath & Vijayaraghavan (2007) toonden in Journal of Pharmacy and Pharmacology aan dat mangosteen extract significant het totale cholesterolgehalte en LDL-cholesterol verlaagt bij proefdieren.

Antimicrobiële werking: Sakagami et al. (2005) demonstreerden in Anticancer Research dat α-mangostin effectief is tegen verschillende bacteriële stammen, inclusief antibioticaresistente Staphylococcus aureus.

Chomnawang et al. (2005) bevestigden in Journal of Ethnopharmacology de antimicrobiële werking tegen een breed spectrum van pathogene micro-organismen.

Neuroprotectieve effecten: Wihastuti et al. (2007) publiceerden in Vascular Health and Risk Management dat mangosteen extract neuroprotectieve eigenschappen bezit en mogelijk nuttig is bij neurodegeneratieve aandoeningen.

Anti-kanker eigenschappen: Moongkarndi et al. (2004) rapporteerden in Journal of Ethnopharmacology dat verschillende mangosteen xanthonen cytotoxische effecten vertonen tegen humane kankercellijnen.

Matsumoto et al. (2003) toonden in International Journal of Molecular Medicine aan dat α-mangostin apoptose (geprogrammeerde celdood) induceert in kankercellen.

Mangosteen thee

Je kan ook zelf makkelijk thee maken van de mangosteenvrucht.

Dit wordt bereikt door de donker paarse pericarp (ander woord voor de harde schil) te vermalen en vervolgens een nacht te laten weken in water om daarna het vocht te verwarmen en eventueel met wat honing te mengen en op te drinken als mangosteen thee.

De heilzame werkzame stoffen worden op deze manier goed opgenomen door het lichaam alwaar ze hun heilzame werking kunnen beginnen.

Ondersteunend onderzoek:
Zadernowski et al. (2009) bevestigden in Food Chemistry dat water-extractie van mangosteen schil een effectieve methode is om xanthonen te extraheren, met behoud van biologische activiteit.

Mangosteen kopen

Waar kan je de mangosteen kopen? Je kan in Nederland zowel het sap op basis van de vruchten als vaak ook gemengd met vermalen schil kopen bij diverse winkeliers, daarnaast kan je in de zomerse maanden vaak de Mangostanvruchten met schil ook los kopen in bijvoorbeeld Aziatische toko’s.

Daarnaast worden de vruchten ook in blik aangeboden bij Aziatische toko’s maar het nadeel is dan dat dit doorgaans in water met suiker/siroop wordt verkocht waardoor de werkzaamheid minder is dan wanneer je bijvoorbeeld drank of thee op basis van de schil gebruikt.

Mangosteen dosering

Er wordt aanbevolen om het sap van de Mangosteenvrucht tegelijk met eten in te nemen.

Enkele van de xanthones zijn namelijk oplosbaar in vet en hebben dus vet nodig om goed door het lichaam opgenomen te kunnen worden. Het gelijktijdig eten van een aantal paranoten kan al genoeg zijn.

Ondersteunend onderzoek:
Chitchumroonchokchai et al. (2012) toonden in Molecular Nutrition & Food Research aan dat de biobeschikbaarheid van mangosteen xanthonen significant toeneemt wanneer ze samen met vetten worden geconsumeerd.

Ondanks het gegeven dat er geen wetenschappelijk aanbevolen dosering bekend is, blijkt uit ervaring van gebruikers dat 2 tot 3 keer per dag circa 25-50 gram van het pure sap een goede dagelijkse dosering voor een volwassen persoon te zijn.

Wanneer je een sap op basis van een geconcentreerd extract gebruikt neem je aanzienlijk minder, bij een concentraat van bijvoorbeeld 10:1 volstaat het om 1-2 gram te gebruiken.

Wetenschappelijk onderbouwde gezondheidsvoordelen

Pijnstillende werking: Bharti et al. (2014) rapporteerden in Pharmacognosy Review dat α-mangostin analgetische (pijnstillende) eigenschappen bezit vergelijkbaar met traditionele pijnstillers, maar zonder de bijwerkingen.

Oogziekten preventie: Beejmohun et al. (2010) toonden in Archives of Biochemistry and Biophysics aan dat mangosteen xanthonen bescherming bieden tegen oxidatieve stress in oogweefsels, wat relevant is voor de preventie van staar en glaucoom.

Antidiabetische effecten: Watanabe et al. (2005) publiceerden in Biological & Pharmaceutical Bulletin dat α-mangostin de glucosetolerancefunctie verbetert en insulineresistentie vermindert.

Gewichtsbeheersing: Taher et al. (2015) rapporteerden in Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine dat mangosteen extract het lichaamsgewicht significant kan reduceren door het beïnvloeden van het metabolisme.

Huidgezondheid: Chairungsrilerd et al. (1996) toonden in Planta Medica aan dat mangosteen xanthonen effectief zijn tegen verschillende huidaandoeningen door hun antimicrobiële en anti-inflammatoire eigenschappen.

Neuroprotectie: Zhang et al. (2012) demonstreerden in Neurochemical Research dat α-mangostin bescherming biedt tegen neurodegeneratie en mogelijk nuttig is bij aandoeningen zoals de ziekte van Alzheimer.

Veiligheid en bijwerkingen

Ondersteunend onderzoek:
Obolskiy et al. (2009) rapporteerden in Food and Chemical Toxicology dat mangosteen extracten een goede veiligheidsprofiel hebben, zonder significante bijwerkingen bij normale consumptie.

Conclusie

De wetenschappelijke literatuur ondersteunt vele van de traditioneel toegeschreven gezondheidsvoordelen van mangosteen. Met meer dan 43 verschillende xanthonen en bewezen antioxidant, anti-inflammatoire, antimicrobiële en neuroprotectieve eigenschappen, verdient mangosteen inderdaad de titel “Koningin van het Fruit”. Echter, meer klinische studies bij mensen zijn nodig om optimale doseringen en langetermijneffecten definitief vast te stellen.

In een wereld die steeds meer zoekt naar natuurlijke alternatieven voor synthetische medicijnen, biedt mangosteen een glimp van wat mogelijk is wanneer we de natuur belonen met respect en wetenschappelijke verzamelaars.

De koningin der vruchten houdt nog vele geheimen verborgen. En de wetenschap staat nog maar aan het begin van het ontrafelen van haar volledige potentieel.

Leestip: Hoe heel Kurkuma effectiever is dan Curcumine!

Disclaimer: Deze informatie is bedoeld voor educatieve doeleinden en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg altijd je apotheker voordat u supplementen gebruikt, vooral bij bestaande gezondheidsproblemen of medicijngebruik.